Nhân chuyến thăm Ô-xtrây-li-a đang diễn ra của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, các phóng viên Khánh Chi và Thu Hằng của báo Việt Nam News đã có cuộc phỏng vấn với PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Giám đốc Quốc gia Trung tâm Việt – Úc (VAC) – trung tâm được thành lập vào tháng 6 năm 2022 theo tuyên bố chung của hai Thủ tướng vào tháng 8 năm 2019. Là trọng tâm trong quan hệ đối tác phát triển của Ô-xtrây-li-a với Việt Nam, VAC cung cấp các chương trình phát triển năng lực lãnh đạo cùng các hoạt động tư vấn và nghiên cứu chính sách.

 Kể từ khi thành lập, những đóng góp quan trọng nhất của Trung tâm trong việc củng cố quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước là gì?

VAC đã góp phần hiện thực hóa mức độ tin cậy chính trị cao giữa Việt Nam và Ô-xtrây-li-a thành sự hợp tác thiết thực, bền vững và gắn kết giữa các cơ quan với nhau.

Thứ nhất, chúng tôi đã thiết lập một nền tảng đáng tin cậy để phát triển năng lực lãnh đạo. VAC được định hình chung bởi các ưu tiên của hai chính phủ và có mối liên hệ chặt chẽ với Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (HVCTQGHCM) – nơi đào tạo các nhà lãnh đạo hiện tại và tương lai của Việt Nam. Điều này mang lại cho các cơ quan và tổ chức của Ô-xtrây-li-a cơ hội quý giá để làm việc trực tiếp với các cán bộ chính phủ Việt Nam, đồng thời giúp các học viên Việt Nam học hỏi kinh nghiệm của Ô-xtrây-li-a trong quản trị công, công tác đối ngoại và thực thi chính sách. Từ tháng 6 năm 2022 đến tháng 5 năm 2025, các hoạt động của VAC đã thu hút hơn 5.000 lượt người tham gia từ các bộ, ngành và địa phương khác nhau.

Các chương trình như Khóa Lãnh đạo Chiến lược, các lớp chuyên đề Lý luận Chính trị Cao cấp, Hành trình Hỗ trợ Phụ nữ trong vai trò Lãnh đạo và các khóa học nâng cao năng lực chuyên môn đã củng cố năng lực tư duy chiến lược, lãnh đạo trong kỷ nguyên số, quản trị bao trùm và phát triển bền vững. Từ năm 2022, VAC và HVCTQGHCM cũng đã phối hợp tổ chức bảy khóa/chuyên đề bồi dưỡng lãnh đạo theo chương trình Cao cấp Lý luận Chính trị.

 

PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Giám đốc quốc gia của Trung tâm Việt-Úc, trình bày bài tham luận về khung chiến lược cho việc soạn thảo phát biểu trong lĩnh vực ngoại giao.

Thứ hai, VAC đã tăng cường mối liên hệ giữa công tác nghiên cứu và hoạch định chính sách. Trung tâm đã hỗ trợ chuỗi nghiên cứu phục vụ tổng kết 40 năm Đổi Mới của Việt Nam, với các báo cáo liên quan đến cải cách hành chính và tư vấn chính sách dựa trên bằng chứng. Trung tâm đã tổ chức Diễn đàn Việt Nam – Ô-xtrây-li-a, các hoạt động đối thoại chính sách, trao đổi vùng/miền và các hoạt động quy tụ sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, trường đại học và các tổ chức nghiên cứu.

Thứ ba, chúng tôi đã xây dựng được các mạng lưới chuyên môn và giao lưu nhân dân bền chặt. Các chuyến khảo sát, học tập thực tế tại Ô-xtrây-li-a, các dự án ứng dụng tại nơi làm việc, hoạt động kết nối cựu học viên và giao lưu với các trường đại học, cơ quan chính phủ và chuyên gia Ô-xtrây-li-a đã tạo ra những mối quan hệ tiếp tục phát triển vượt ra ngoài khuôn khổ từng khóa học. Những mạng lưới này giúp tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau và tạo điều kiện để các nhà hoạch định chính sách, cán bộ nhà nước từ cả hai quốc gia cùng nhau hợp tác giải quyết các vấn đề mới nổi như chuyển đổi số, tăng trưởng xanh, cải cách thể chế và bao trùm xã hội.

Do đó, VAC không đơn thuần là một dự án đào tạo. Trung tâm đã trở thành cầu nối về tri thức chính sách và hợp tác thể chế, góp phần củng cố nền tảng vững chắc cho Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện hiện nay.

Trung tâm Việt – Úc đang đưa ra những khuyến nghị chiến lược nào cho các nhà lãnh đạo Ô-xtrây-li-a nhằm đảm bảo hợp tác song phương hỗ trợ tiến trình Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045?

Thứ nhất, hợp tác cần tập trung vào các động lực cốt lõi của một nền kinh tế thu nhập cao: chất lượng thể chế, năng suất, đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Kế hoạch Đối tác Phát triển của Ô-xtrây-li-a giai đoạn 2025–2030 đã xác định bốn mục tiêu có mối liên hệ chặt chẽ: một nền kinh tế thịnh vượng và bền vững; nguồn nhân lực mạnh mẽ hơn; tăng cường khả năng chống chịu khí hậu và giảm phát thải; và phát triển kinh tế – xã hội bao trùm. Kế hoạch này cũng ưu tiên đổi mới sáng tạo và năng lực số, phát triển năng lực lãnh đạo, nghiên cứu chính sách, hợp tác giáo dục và tăng cường liên kết với doanh nghiệp.

Thứ hai, Ô-xtrây-li-a nên tăng cường các quan hệ đối tác thể chế lâu dài. Hợp tác cần kết nối các cơ quan chính phủ, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp của Ô-xtrây-li-a với các đối tác tương ứng tại Việt Nam. Điều này có thể bao gồm các mối quan hệ đối tác bền vững trong lĩnh vực chính phủ số, nghiên cứu ứng dụng, chính sách đổi mới sáng tạo, giáo dục đại học, kỹ năng nghề, năng lượng sạch, phát triển thích ứng với biến đổi khí hậu và hành chính công hiện đại. Cách tiếp cận hiện tại của Ô-xtrây-li-a đã đưa ra định hướng tăng cường sự tham gia của các cơ quan chính sách về kinh tế, Cơ quan Thương mại và Đầu tư Chính phủ Ô-xtrây-li-a (Austrade), Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Khối Thịnh vượng chung (CSIRO) và khu vực tư nhân của cả hai nước.

Thứ ba, hợp tác trong lĩnh vực quản trị, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực phải được gắn kết trực tiếp với quá trình chuyển đổi kinh tế. Các sáng kiến song phương nên hỗ trợ Việt Nam cải thiện sự hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, việc ứng dụng công nghệ bởi các doanh nghiệp, năng lực số trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ, khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu có giá trị gia tăng cao hơn, cũng như quản trị tốt. Mục tiêu đặt ra không chỉ là chuyển giao tri thức, mà còn là cùng nhau kiến tạo, thích ứng và ứng dụng tri thức.

Thứ tư, sự hỗ trợ cần phải gắn liền với thực tiễn địa phương và hướng tới kết quả. Các cuộc đối thoại ở cấp quốc gia nên đi kèm với các sáng kiến thí điểm tại các tỉnh, thành, trường đại học và cơ quan công quyền. Các mô hình thành công sau đó có thể được đánh giá, điều chỉnh và nhân rộng thông qua hệ thống của Việt Nam. Chúng ta nên đánh giá không chỉ dựa trên số lượng hội thảo hay người tham gia, mà còn qua sự cải thiện về năng lực hoạt động của thể chế, thực tiễn chuyên môn và các mạng lưới song phương.

Cuối cùng, chúng tôi khuyến nghị tăng cường sự phối hợp giữa các công cụ hợp tác khác nhau của Ô-xtrây-li-a. Có những cơ hội để củng cố mối liên kết giữa các cơ quan và chương trình của chính phủ Ô-xtrây-li-a trong các lĩnh vực kỹ năng, đổi mới sáng tạo, thích ứng và cơ sở hạ tầng. VAC có thể đóng vai trò là điểm kết nối chiến lược – giúp các nhà lãnh đạo Ô-xtrây-li-a hiểu rõ hơn về các ưu tiên đang phát triển của Việt Nam và kết nối năng lực của Ô-xtrây-li-a với các cơ quan, tổ chức của Việt Nam có khả năng tạo ra tác động lớn nhất.

PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu đề dẫn tại Diễn đàn Việt Nam – Ô-xtrây-li-a 2024.

Trung tâm Việt – Úc sẽ có những kế hoạch cụ thể nào để giúp Việt Nam phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo?

VAC không nên tìm cách đóng vai trò thay thế cho một trường đại học kỹ thuật hay một viện nghiên cứu khoa học. Đóng góp đặc thù của chúng tôi là phát triển các nhà lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách, giảng viên, nhà nghiên cứu và mạng lưới thể chế nhằm tạo tiền đề cho quản trị tốt, năng lực lãnh đạo và đổi mới sáng tạo phát triển mạnh mẽ.

Trong giai đoạn tiếp theo, tùy thuộc vào sự thống nhất giữa hai chính phủ, các kế hoạch của chúng tôi sẽ được tổ chức xung quanh ba cấp độ có mối liên hệ mật thiết với nhau: con người, thể chế và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo rộng lớn hơn.

Ở cấp độ cá nhân, chúng tôi đề xuất thiết lập một chương trình lãnh đạo chuyên biệt về quản trị đổi mới sáng tạo. Chương trình này sẽ dành cho các quan chức cấp cao, các nhà lãnh đạo trẻ, nhà quản lý đại học và cố vấn chính sách. Các học phần có thể bao gồm quản trị hệ thống đổi mới sáng tạo, quản trị trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, dịch vụ công số, tài chính cho nghiên cứu, sự hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp, cùng với đổi mới sáng tạo có trách nhiệm. Các chương trình sẽ kết hợp việc học tập tại Việt Nam và Ô-xtrây-li-a với hoạt động cố vấn (mentoring), các chuyến khảo sát thực tế và các dự án ứng dụng tại nơi làm việc.

Ở cấp độ tổ chức, VAC sẽ tăng cường các chương trình đào tạo giảng viên nguồn và các chương trình giảng dạy được đồng phát triển cho HVCTQGHCM, các học viện cấp khu vực và các cơ quan, tổ chức có liên quan của Việt Nam. Chúng tôi dự định phát triển các nghiên cứu tình huống (case study) Việt Nam – Ô-xtrây-li-a, tài nguyên học tập số và cộng đồng thực hành để tri thức có thể được lan tỏa rộng rãi vượt ra ngoài nhóm người tham gia ban đầu. Các hoạt động trao đổi chuyên gia dài hạn và quan hệ đối tác thể chế với các cơ quan chính phủ, trường đại học và viện nghiên cứu của Ô-xtrây-li-a cũng sẽ giúp xây dựng năng lực bền vững tại địa phương.

Ở cấp độ chính sách, chúng tôi đề xuất thiết lập một cơ chế nghiên cứu chung và tư vấn nhanh quy tụ các chuyên gia Việt Nam và Ô-xtrây-li-a. Cơ chế này sẽ cho ra đời các bản tóm tắt chính sách và khuyến nghị về các vấn đề mới nổi mà cả hai nước cùng quan tâm.

Ở cấp độ hệ sinh thái, VAC có kế hoạch tổ chức các diễn đàn chính sách thường kỳ về quản trị quốc gia, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, đồng thời kết nối các bộ, ngành, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp của Việt Nam với các đối tác Ô-xtrây-li-a.

Chúng tôi cũng sẽ dành sự quan tâm lớn hơn cho phụ nữ trong vai trò lãnh đạo, các nhà lãnh đạo trẻ và thế hệ lãnh đạo đang lên, các cơ quan/tổ chức ở cấp tỉnh và các khu vực ngoài các thành phố lớn. Các cơ chế tuyển chọn, cố vấn (mentoring) và kết nối cựu học viên sẽ được thiết kế để đảm bảo các cơ hội có tính bao trùm và các học viên tốt nghiệp vẫn duy trì sự gắn kết với nhau.

Quan trọng nhất, chúng tôi sẽ đánh giá sự thành công thông qua mức độ ứng dụng và tác động thực tế: liệu những người tham gia có đưa ra các chính sách tốt hơn, thiết lập các quan hệ đối tác mới, góp phần cải thiện hiệu quả tại cơ quan của họ, phát triển các giải pháp đổi mới sáng tạo và dìu dắt thế hệ tiếp theo hay không. Tham vọng của chúng tôi không chỉ đơn thuần là đào tạo thêm nhiều cá nhân, mà là giúp Việt Nam xây dựng một đội ngũ lãnh đạo kế cận vững vàng, có năng lực quản trị sự thay đổi công nghệ, chuyển hóa tri thức thành năng suất, và đảm bảo rằng đổi mới sáng tạo phục vụ cho công cuộc phát triển quốc gia và lợi ích công./.

Nguồn: Viet Nam News